card

Боловсролын хөтөлбөрүүд

/6-8-р ангийн сурагчдад/

“Соёмбо” сургалт

Зорилго: Соёмбо үсгийн зохиогдсон түүх, бэлгэдэлт утга учрын талаар хүүхдүүдэд тайлбарлан, өгөх ингэснээр хүүхэд өөрсдийн төрийн бэлгэдэл соёмбо үсгийн бэлгэдлийг ойлгон мэдэж авснаар эх орноо хайрлан, хүндэтгэх сэтгэлгээтэй болох юм.

Үйл явц: Өгсөн мэдлэгээ тогтоцтой үлдээхийн тулд бэлдсэн соёмботой цаасыг өнгөөр будуулж өөрсдөд нь дурсгал болгон өгөх. Идэвхитэй оролцож цэвэр сайхан будсан хүүхдүүдэд музейгээс плакат, ил захидал, номоор шагнаж урамшуулж, хийсэн бүтээлийг нь музейд авч үлдэх. 

Үр дүн:  Энэхүү хөтөлбөрөөр хүүхдүүд дандаа хардаг, дээдэлдэг хирнээ утга учрыг нь төдийлөн сайн мэдэхгүй Соёмбын бэлгэдлийн талаар мэдэж авч, өөрөө будаж үзсэнээрээ өгсөн мэдлэг тогтоцтой үлдэх үр дүнтэй юм.

Монголын анхдугаар Богд олноо Өндөр гэгээн хэмээн алдаршсан Г.Занабазар нь 1686 онд Түвхэн бүтээлийн сүмдээ сууж соёмбо –Заяади үсгийг зохиожээ. Энэ үсэг нь “Өөрөө гарсан гэгээн” гэсэн утгатай бөгөөд уг титэм үсгийг андар гэгээн анхандаа мутрын тэмдэг маягаар хэрэглэж байжээ.

1911 онд Монголын ард түмэн манжийн түрэмгийлэгчдийг эх нутгаасаа үлдэн хөөж үндэсний улс төрөө ахин сэргээхдээ Монголын эртний уламжлалт соёмбо үсгийг тухайн цагийн байдалд нийцүүлэн хэрэглэж байгаад 1921 онд Монголын ард түмний эрх чөлөө тусгаар тогтнолын бэлгэ тэмдэг Монгол улс өөрийн эрхт байхыг бэлгэдсэн улс төрийн гүн агуулгатай билээ.

Соёмбын дээр байдаг гурван дөлт гал нь Монгол улс маань өнгөрсөн,одоо, ирээдүй гурван цагт ямагт мандан бадрахын бэлгэдэл бөгөөд ер нь галыг монголчууд голомт залгамжлах, мандаж бадрахын утгаар хэрэглэдэг заншилтай.

Мөнх тэнгэрийг төлөөлсөн нар,сар хоёр бол монголын эртний сүлд тамба юм. Нар, сар, гал гурав нийлээд ашид мандан бадрахын бэлгэдэл болно. 

Соёмбын доторх хоёр гурвалжин жад, сумны хэлбэрийг дүрсэлсэн бөгөөд үзүүрийг нь доош харуулсан нь дайсныг дараг гэсэн утгатай юм.

Соёмбын төвд буй хоёр хос загасны дээр дороос хашсан тэгш өнцөгтэй дүрсийг хэрэглэсэн нь шударга журамтай цэгц шулуун гэсэн бэлгэдэлтэй бөгөөд хүн бүхэн эх орныхоо төлөө эв санаа нэгтэй бол ган хэрэм лугаа төр улсаа хамгаалж цэх шударгаар хүчээ өгтүгэй гэсэн утгатай.

Загасыг эртний Монголчууд өдөр шөнийн аль ч цагт нүдээ аньдаггүй амьтан гэж сонор соргогийг бэлгэдэл болгожээ. Хос загас нь арга бэлэг, буюу эр, эм гэсэн утгатай бөгөөд соёмбо тэмдэгт улсын хүн ард эрэгтэй эмэгтэй ялгалгүй цөм өндөр сонор сэрэмжтэй байж өсөж үржин улс орноо цэцэглүүлнэ зэрэг утга санааг агуулсан байдаг.

Ийнхүү соёмбо тэмдэг нь гал мэт мандан бадарч, наран саран мэт гэрэлтэн мөнхжиж, сум мэт хурц шулуун, хуяг мэт бат бэх байж, загас мэт сонор соргог, өнөр өтгөн явж арга бэлэг хослон, төмөр хэрэм лугаа төр улсаа хамгаална гэсэн утгатай юм.

Тус төсөл Дүрслэх урлагийн музейд 2013 онд анх хэргэжсэн. Төслийн зорилго нь алслагдсан дүүргүүдэр байрлах ЕБС-ийн сурагчид, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд зэрэг музейд ирж үзэх боломжгүй иргэдэд музейн үзмэрээ энгийн хэлбэрээр танилцуулах оршино. Эртний хадны зургаас авхуулаад үйчүүрийн зураг хүртэл Монголын дүрслэх урлагийн түүхийг өгүүлэх музейн онцлох үзмэрүүдийг бүгд нэг хайрцганд багтахуйц жижиг хэмжээгээр урлан “Хайрцган дахь музей” тань дээр очих болно.

/8-р ангийн сурагчдад/

Зорилго: Эртний хүмүүсийн зурж үлдээсэн зураг дүрслэлийн өвөг эцэг гэж нэрлэгдэх хад, агуйн сүг зургуудыг  юугаар,  яаж зурдаг байсан, хэдэн мянган жилийн өмнө хамаарагдах, юуг дүрсэлж зурдаг байсан манай орны хаагуур байдаг талаар хүүхдүүдэд хэлж өгсөнөөр түүхийн хичээлээр үзсэн мэдлэгээ музейд ирж нүдээрээ харж бататгах юм.  

Үйл явц: Өгсөн мэдлэгээ тогтоцтой үлдээхийн тулд бэлдсэн байгалийн энгийн чулуун дээр, өнгийн будгаар хадны сүг зургийг дуурайлган зуруулж, идэвхитэй оролцож сайн зурсан хүүхдүүдийг плакат, ил захидал, номоор шагнаж урамшуулах.

Үр дүн: Энэхүү хөтөлбөрөөр хүүхдүүд хадны сүг зургийн талаар мэдлэгтэй болж, өөрөө зурж үзсэнээрээ эртний хүмүүсийн сэтгэлгээгээр түр ч гэсэн аялаж  үзэх юм.

Хамгийн эртний урлагийн бүтээл зураг дүрслэлийн өвөг эцэг гэж нэрлэгдэх хад, агуйн сүг зургийн талаар болон эртний хүмүүсийн аж ахуй амьдралын талаар тэдэнд мэдлэг өгч, өөрсдөөр нь тухайн зургийг дуурайлган зуруулсанааар сургалтыг сонирхолтой, үр дүнтэй болгох юм. 

Монгол орон хадны  зургийн дурсгалаар үлэмж баялаг юм. Хадны зургийн дурсгал нь тухайн үйлдэгдсэн үеийнхээ хүмүүсийн амьдрал, аж ахуй, соёл, зан үйл зэргийг илэрхийлж чаддаг. Тэдгээрээс хүрэл, төмрийн түрүү үед хадан дээр улаан зосон будгаар зурсан, цоолборлосон, сийлсэн зургууд элбэг олддог.. Сүг зургийг хоёр аргаар бүтээдэг. Үүнд:

Зосон зураг:   

-   шар зосон

- улаан зосон

Сийлмэл зураг: 

-  бодитой дүрсэлсэн

- загварчилж дүрсэлсэн гэж ангилна.

Зорилго: Монголчуудын уран сайхны сэтгэлгээний уламжлалд тулгуурлаж торго, хоргойг нааж, зээглэх хатгамал зэрэг оёдлын аргаар гүйцэтгэсэн ардын урлагийн бүтээл болох зээгт наамлыг ямар ямар материалаар яаж хийдэг арга технологи, ямар хүмүүс урладаг талаар мөн зээгт наамалаар оёж бүтээсэн бүтээлүүдийн талаар тайлбарлаж өгөх.

"Зээгт наамал"-ыг "Торгон зураг" хэмээн нэрлэсэн нь дүрслэл уран сайхны төгс илэрхийлэлээрээ зургаас дутахааргүй түвшинд гүйцэтгэлтэй байсан учраас урлагийн бие даасан төрөл болтлоо хөгжжээ.

Эртний хүмүүс эсгий, арьсаар хийсэн хувцас эдлэлээ, хээлж чимэглэж эхэлснээр наамал урлагийн эхлэл болжээ. Манай орны Ноён уулын булшнаас 1949 онд олдсон Хүннү гүрний үед хамаарагдах /МЭӨ III/ зуун ширмэл ширдэг бол гоёл чимэглэлийн урлагийн нэн эртний үед үүсэлтэйн гэрч юм. Эсгий эдлэл дээрх цагаан, хүрэн хар, өнгийн хээ угалзыг тэмээний ноос болон адууны хялгасыг гурамсаж томсон  зээг тавьсан байсан. Түүхийн хөгжлийн явцад торго,саа утас болон өөрчлөгджээ.

Үйл явц: Өгсөн мэдлэгээ тогтоцтой үлдээхийн тулд зээгт наамлын аргаар бэлдсэн цагаан цаасан дээр өнгийн цаасаар цэцэг навч болон янз бүрийн амьтдын дүрсийг хайчилж наах, идэвхитэй оролцож сайн зурсан хүүхдүүдийг плакат, ил захидал, номоор шагнаж урамшуулах.

Үр дүн: Энэхүү хөтөлбөрөөр хүүхдүүд Торгон зураг гэж нэрлэгдэх Зээгт наамлын урлагийн талаар мэдлэгтэй болж өөрсдөө дуурайлган хийж үзэх боломжтой юм.

Монголчуудын уран сайхны сэтгэлгээний уламжлалд тулгуурлаж торго, хоргойг нааж, зээглэх хатгамал зэрэг оёдлын аргаар гүйцэтгэсэн ардын урлагийн бүтээлийг зээгт наамал гэнэ. "Зээгт наамал"-ыг "Торгон зураг" хэмээн нэрлэсэн нь дүрслэл уран сайхны төгс илэрхийлэлээрээ зургаас дутахааргүй түвшинд гүйцэтгэлтэй байсан учраас урлагийн бие даасан төрөл болтлоо хөгжжээ.

Эртний хүмүүс эсгий, арьсаар хийсэн хувцас эдлэлээ, хээлж чимэглэж эхэлснээр наамал урлагийн эхлэл болжээ. Манай орны Ноён уулын булшнаас 1949 онд олдсон Хүннү гүрний үед хамаарагдах /МЭӨ III/ зуун ширмэл ширдэг бол гоёл чимэглэлийн урлагийн нэн эртний үед үүсэлтэйн гэрч юм. Эсгий эдлэл дээрх цагаан, хүрэн хар, өнгийн хээ угалзыг тэмээний ноос болон адууны хялгасыг гурамсаж томсон зээг тавьсан байсан. Түүхийн хөгжлийн явцад торго,саа утас болон өөрчлөгджээ.

Боловсролын хөтөлбөрүүд

Манай музей нь боловсрол хүмүүжлийн чиг үүргийнхээ дагуу олон нийтийн ажлыг ажилтан албан хаагчид, үзэгч сонирхогч нийтэд хөтөлбөр боловсруулан музейн үзүүллэг болон сан хөмрөгт хадгалагдаж буй үзмэрийг их дээд сургууль, коллежийн оюутан, ерөнхий боловсролын дунд сургуулийн сурагчдад болон бусад байгууллагуудад хүргэж үйлчилж байна.

Хүсэлт илгээх