Tанилцуулга
Гомбодоржийн Занабазар нь XYII-XYIII зууны үеийн Монголын төр, шашны нэрт зүтгэлтнүүдийн нэг юм. Г.Занабазар Их богд эзэн Чингис хааны алтан ургийн удам Түшээт хан Гомбодоржийн хүү болон 1635 оны хөхөгчин гахай жилийн намрын сүүл сарын хорин таванд Түшээт Хан аймгийн Есөн зүйл /одоогийн Өвөрхангай аймгийн Зүйл сум/ гэдэг газар мэндэлжээ. Г.Занабазарыг 1639 онд Монголын шарын шашны тэргүүн хэмээн “Гэгээн” цол өргөмжилснөөр Монголын түүхэнд Анхдугаар Богд Жавзандамба Хутагт буюу Өндөр Гэгээн хэмээн алдаршин Монголд шарын шашныг дэлгэрүүлэхэд ихээхэн үүрэг гүйцэтгэжээ. Тэрээр Баруун хүрээ, Их хүрээ, Хэрлэгийн зүүн хүрээг байгуулжээ.
Соён гэгээрүүлэгч, уран барималч, зураач Г.Занабазар нь Монголын Дүрслэх урлагийн хөгжилд их хувь нэмэр оруулсан юм. Тэрээр “Эх Ханджамц”, “Өөрийн хөрөг” зэрэг иргэний шинжтэй хөрөг, “Ногоон дара эх”, “ Цагаан дара эх”, “Очирдара”, “ Язгуурын таван бурхан” зэрэг олон арван бүтээлийг бүтээсэн юм.
Г.Занабазар нь дорно дахины бурхан дүрслэлийн тогтсон дэг жаягийг үндэсний уран сайхны сэтгэлгээгээр баяжуулан хүний оюун ухаан, бие бялдрын яруу сайхныг магтан дуулсан хүрэл цутгуурын баримал бүтээж үндэсний урлагийн монгол сургуулийг үндэслэжээ. Тэрээр “Цул цутгуурын нэрэх” аргаар алт шармал хүрэл баримлыг нэг ч гагнаасгүй цутгаж байв. Түүний сонгодог бүтээлээс гүн ухаан, гоо сайхан, бодь сэтгэлийн илэрхийлэл болсон XVII зууны уран баримлын сонгодог бүтээл “Язгуурын таван бурхан” цувралын дөрөв, “Босоо Манзшир” зэрэг дүрслэх урлагийн сор болсон “хосгүй үнэт” бүтээлүүдийг тус танхимд дэлгэн үзүүлж байна.
Г.Занабазарын бүтээлүүд ур чадвар төгс, уянгалаг, хүний оюун сэтгэхүйд нэвтэрч, улмаар сэтгэлийн болон гоо сайхны баяр жаргал эдлүүлдэг бөгөөд Монголын дүрслэх урлагийн хөгжилд шинэ чиглэл бий болгосон юм.
Г.Занабазарын 1686 онд зохиосон Соёмбо үсгийн эхний титэм үсэг нь “Монгол угсаатан өөрийн эрхээр орштугай” гэсэн утгатай, одоо ч монгол улсын төрийн бэлгэдэл болон хэрэглэгдэж байна.
.jpg)

Онцлох үзмэрүүд
Язгуурын таван бурхан
Лянхуа цэцэг бүрхсэн том дугуй суурин дээр ваджра буюу очир суудлаар /заримдаа йог суудал ч гэж нэрлэдэг/ сууж бодит ертөнцөөс тасран ангижирч, бодол сэтгэлээ хязгааргүй их орон зайн бичил цэгт төвлөрүүлэн, бясалгалын дүрээр цогцлон байгаа Язгуурын таван буддаг зэрвэсхэн харахад хоорондоо маш адилхан боловч гарынхаа хөдөлгөөнөөр эрс ялгаатай. Харин сайтар ажваас тэдгээр хөрөг дүрүүдийн нүүрний хувирал, нүдний харцанд нэгэн үе тодорч, нэгэн үе арилж байгаа цаглашгүй сэтгэлгээний нарийн бясалгал, бодол санаагаа зангидан төвлөрүүлсэн их орон цагийн айзам хэмнэлийг мэдэрч болно. Өндөр нь 72см, өргөн нь 46см-ийн хэмжээтэй ийм том хөрөг барималуудыг хүрлээр нэгэн бүхэл цул атлаа хөндий цутгаж, алтаар шарсан хийгээд хэвнээсээ эх биетэйгээ хамт цутгагдан гарсан духны чимэг, ээмэг зүүлт, бугуйвч, шагайвч болон суурины иж бүрэн чимэглэлийг уран хөөмөл, цоолтборын аргаар тодруулж, ялангуяа тэдгээрийн нимгэн торгомсог хувцасны хээ угалз, материаллаг чанарыг маш нарийн урлаг төгс гаргасан нь үнэхээрийн гайхамшигтай харагддаг.
Эндээс Г.Занабазар дүрслэлийн ерөнхийлөх, нарийвчлах арга ухааныг маш чадварлаг эзэмшсэн том мастер болох нь илт ажиглагдана. Түүний энэ цуврал бүтээлүүдийг харахад бие, хэл, сэтгэл, эрдэм, үйлс, арван хуруу шиг тэгш цогцолсон цэвэрхэн гоолиг, эрүүл чийрэг бие бялдартай, төлөв даруухан идэрмэг хүмүүсийн нүдэнд дулаахан дүр тодорно.

Бодь суварга
Эртний Энэтхэг оронд бурхан багш Шагжамунийн амьдралд тохиолдсон гол гол үйл явдлуудыг тэмдэглэж, түүхэн газруудаар босгосон дурсгалын өндөрлөгийг суврага гэж нэрлэдэг. Монголд XYI зууны үеэс эхлэн суварга бүтээж байжээ.
Г.Занабазарын бүтээсэн “Бодь суврага”-ыг “бурхан багшийн Наразана гол дээр шимнусын аймгийг номхотносны дурсгалд зориулж Магадхын эзэн Рабатгарби хаан байгуулсан” гэдэг домогтой аж. Энэ нь Дорно дахины босоо дөрвөлжиндүү сувраганаас эрс ялгаатай бөгөөд газрын гүнээс ургаж, тэнгэр өөд тэмүүлсэн гурвалжин хэлбэрийн зохиомжтой, орой дээр нь наран саран цацарч, галын дөл бадарч байгаагаар дүрсэлсэн байна.
Сувраганы зохиомж нь сэнтий буюу арслант суудал, хэмжээлшгүй дөрвөн үнэнг билэгдсэн дөрвөн шат, Бурхан багшийн бэсрэгхэн хөрөг баримал бүхий бумба хэлбэрийн агуй, Чойнхоржүсүм буюу номын 13 хүрд зэрэг үндсэн дөрвөн хэсгээс бүрддэг бөгөөд тэдгээрийн маш гоё уран яруу зохицол, архитектоник шүтэлцээ нэгдэл нь Занабазарын уран барилгын гайхамшигт арга ухааныг гэрчлэн харуулдаг.


